Việc dự án “20 Năm Varan Việt Nam” có mặt trong danh sách đề cử năm 2025 – 2026 là một niềm vinh dự lớn đối với Varan Vietnam. Đề cử này không chỉ ghi nhận một chuỗi hoạt động kỷ niệm, mà còn là sự trân trọng dành cho một hành trình dài bền bỉ: hành trình của phim tài liệu trực tiếp, của những người làm phim độc lập, của các thế hệ học viên, giảng viên, cộng tác viên, đối tác và khán giả đã cùng nhau tạo nên một cộng đồng điện ảnh tài liệu đầy sống động trong suốt hai thập kỷ qua.

Năm 2025 đánh dấu cột mốc 20 năm hình thành và phát triển của Trại sáng tác phim tài liệu Varan tại Việt Nam. Từ lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh vào năm 2005, Varan đã trở thành một không gian học tập, thực hành và trao đổi quan trọng đối với nhiều nhà làm phim tài liệu độc lập tại Việt Nam. Trong hai mươi năm ấy, chương trình đã góp phần nuôi dưỡng những thế hệ đạo diễn tài liệu đầu tiên theo đuổi phương pháp làm phim trực tiếp – một phương pháp đặt con người, đời sống và khoảnh khắc thực tại vào trung tâm của quá trình sáng tạo.

Với Varan, phim tài liệu không chỉ là việc kể lại một câu chuyện có sẵn. Đó còn là một quá trình quan sát, hiện diện, lắng nghe và kiên nhẫn đi cùng nhân vật. Người làm phim bước vào đời sống không phải để áp đặt một kết luận, mà để tìm kiếm sự thật trong những chuyển động nhỏ bé, những im lặng, những va chạm, những ánh nhìn và những khoảnh khắc đời thường. Chính tinh thần ấy đã làm nên bản sắc của Varan tại Việt Nam: một phương pháp làm phim tôn trọng hiện thực, tôn trọng nhân vật và tôn trọng sự phức tạp của đời sống.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 20 năm Varan Việt Nam được tổ chức như một cách nhìn lại, tri ân và tiếp tục mở rộng hành trình ấy. Trong khuôn khổ chương trình, Trại sáng tác tại Hà Nội đã quy tụ 8 đạo diễn trẻ, để từ đó hình thành 8 bộ phim ngắn mới. Mỗi bộ phim là một lát cắt riêng của đời sống, một cách tiếp cận riêng với nhân vật và hiện thực, đồng thời cũng là minh chứng cho sức sống tiếp nối của tinh thần Varan trong một thế hệ làm phim mới.

Bên cạnh trại sáng tác, chuỗi chiếu phim kỷ niệm đã được tổ chức tại nhiều không gian văn hóa và giáo dục ở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, trong đó có 419.CINEBAR, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP. Hồ Chí Minh, Đại học Fulbright Việt Nam, CineART SKDA, Trung tâm Bảo trợ và Phát triển nghệ thuật APD, Goethe-Institut Hà Nội, White Light Cinéhub và CinEscape. Những buổi chiếu này không chỉ đưa các bộ phim đến với khán giả, mà còn tạo nên những cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ làm phim, giữa người học và người dạy, giữa nhà làm phim và công chúng, giữa những kinh nghiệm sáng tạo đã được tích lũy và những câu hỏi mới đang tiếp tục được đặt ra.

Song song với các hoạt động chiếu phim, Varan Vietnam cũng tổ chức các hoạt động gây quỹ hỗ trợ diễn viên, tọa đàm, thảo luận và các buổi chia sẻ, giao lưu. Những hoạt động này cho thấy tinh thần cộng đồng luôn là một phần quan trọng trong hành trình của Varan. Một bộ phim tài liệu không chỉ được tạo nên bởi đạo diễn hay ê-kíp làm phim, mà còn bởi sự tin tưởng của nhân vật, sự đồng hành của cộng đồng, sự mở lòng của khán giả và sự nâng đỡ của những người tin vào giá trị của điện ảnh tài liệu.

Trong bối cảnh đời sống nghệ thuật đương đại tại Việt Nam ngày càng đa dạng, sự hiện diện của Varan Vietnam trong đề cử HANOI GRAPEVINE’s FINEST 2025 – 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt. Đó là sự ghi nhận dành cho một mô hình đào tạo và thực hành điện ảnh không chạy theo tốc độ, không đặt hiệu quả truyền thông lên trên trải nghiệm con người, mà kiên trì với sự quan sát, sự tử tế và chiều sâu của hiện thực. Đó cũng là sự ghi nhận dành cho phim tài liệu như một hình thức nghệ thuật có khả năng kết nối con người với con người, mở ra đối thoại xã hội và lưu giữ những chuyển động tinh tế của đời sống Việt Nam đương đại.

Varan Vietnam xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Hanoi Grapevine, Hội đồng Khán giả Tâm huyết, cộng đồng khán giả, các đối tác, các không gian chiếu phim, các trường đại học, các tổ chức văn hóa, các giảng viên, học viên, nhà làm phim, nhân vật và bạn bè đã đồng hành cùng dự án “20 Năm Varan Việt Nam”. Mỗi sự hiện diện, mỗi cuộc trò chuyện, mỗi buổi chiếu và mỗi bộ phim đều là một phần của hành trình chung ấy.

Đề cử tại HANOI GRAPEVINE’s FINEST 2025 – 2026 là một dấu mốc đáng trân trọng, nhưng đồng thời cũng là một lời nhắc nhở rằng hành trình của Varan Vietnam vẫn đang tiếp tục. Sau hai mươi năm, điều quan trọng nhất không chỉ là nhìn lại những gì đã được tạo nên, mà còn là tiếp tục mở ra những không gian mới cho các nhà làm phim trẻ, cho những câu chuyện chưa được kể, cho những nhân vật chưa được lắng nghe và cho những cách nhìn mới về đời sống.

Từ cột mốc 20 năm, Varan Vietnam hy vọng sẽ tiếp tục đồng hành cùng các thế hệ làm phim tài liệu tại Việt Nam, tiếp tục nuôi dưỡng tinh thần quan sát trực tiếp, sự nhạy cảm với hiện thực và niềm tin vào sức mạnh của điện ảnh như một phương tiện kết nối, thấu hiểu và chia sẻ.

Với Varan Vietnam, đề cử này là một niềm vui, một sự khích lệ và cũng là một lời tri ân. Chúng tôi tin rằng sức sống của phim tài liệu không chỉ nằm trong những bộ phim đã hoàn thành, mà còn nằm trong những cuộc gặp gỡ mà phim tạo ra, những ký ức mà phim lưu giữ và những câu hỏi mà phim tiếp tục đặt ra cho người xem, cho người làm phim và cho chính đời sống hôm nay.